W nowej dzielnicy Wiednia „Seestadt Aspern” powstaje najwyższy drewniany wieżowiec na świecie.

Innowacyjny i zrównoważony – często to sztuczne i puste słowa. W przypadku budowy HoHo Wien oba określenia pasują idealnie. Wysoki na 84 metry drewniany wieżowiec, przy planowaniu którego wykonano prawdziwie pionierską pracę. Jednak zanim do tego dotrzemy, zmieńmy nieco punkt widzenia i spójrzmy na Wiedeń jako na całość, od ogółu do szczegółu. Ważny jest bowiem kontekst: w jaki sposób tak innowacyjny budynek wpisuje się w klimat tradycyjnego Wiednia?

„Wiedeń pozostanie Wiedniem, to właśnie jest w nim piękne. Wiedeń pozostanie Wiedniem, do którego można się przyzwyczaić”, pisał ironicznie słynny kompozytor i śpiewak Georg Kreisler w swojej piosence o niechęci wiedeńczyków do zmian. W innym utworze Kreisler, który sam był wiedeńczykiem, pisze złośliwie: „Jak piękny byłby Wiedeń bez wiedeńczyków!”. Czy miasto nad Dunajem rzeczywiście jest symbolem zastoju i uporu? Czy Wiedeń może pozostać Wiedniem tylko wtedy, gdy się nie porusza?

TRADYCJA KONTRA NOWOCZESNOŚĆ – DWA KRAJOBRAZY WIEDNIA

„Wiedeń jest inny” – mówił Hans Weigel, również wiedeńczyk, a do tego pisarz i krytyk teatralny. Inny w pozytywnym tego słowa znaczeniu: Wiedeń nie odpowiada stereotypowi, jaki przypisuje się miastom. Stereotyp ten sam w sobie nie jest zły: krajobraz miejski z mnóstwem budynków z czasów baroku i grynderstwa: z potężnym pałacem Hofburg w samym środku historycznego centrum miasta,

 z Hiszpańską Szkołą Jazdy Konnej z jej wspaniałymi końmi lipicańskimi, które zamieszkują w Hofburgu, z pałacami Schönbrunn i Belvedere, Operą Wiedeńską, Ratuszem, Kościołem św. Karola Boromeusza… Najlepszym sposobem na „doświadczenie” Wiednia jest oczywiście przejażdżka dorożką – zwykle historyczną, dwukonną bryczką. Podczas przerwy warto odwiedzić jedną z tradycyjnych kawiarni, w których kelner z typowym wiedeńskim humorem proponuje gościom tort Sachera. To się czuje: czysty stereotyp. Jednak on istnieje. To klasyczny, turystyczny Wiedeń. Wiedeń jest jednak inny!

Zdjęcie lotnicze przedstawiające Wiedeń

Idylla: stary Wiedeń, który niezmiennie trwa.

A to prowadzi do tego, że w 2017 r. Wiedeń po raz dziewiąty z rzędu zajął pierwsze miejsce w renomowanym rankingu Mercer, który wyróżnia miasta o najlepszej jakości życia. 230 dużych miast na całym świecie zostało porównanych i ocenionych na podstawie 39 kryteriów. Obejmują one czynniki polityczne, gospodarcze, społeczne i środowiskowe. Wiedeń jest jednym z najbogatszych miast na świecie – zdecydowanie nie jest jednak tak ruchliwe i głośne jak Nowy Jork. Z około 1,8 miliona mieszkańców, dzięki którym Wiedeń jest drugim co do wielkości miastem na obszarze niemieckojęzycznym, prawie 40 procent wywodzi się ze środowisk migracyjnych – miasto jest zatem wielokulturowe. Zapewnia to nie tylko różnorodność, ale także wzrost. W 1910 roku miasto miało jeszcze 2,1 miliona mieszkańców. Ich liczba zmniejszyła się podczas I i II wojny światowej, a następnie powoli powracała do normy. Na przykład od 1970 roku liczba mieszkańców znowu spadała z powodu znacznego zmniejszenia się liczby urodzeń. W 1987 r. wynosiła ona tylko 1,5 miliona. Dzięki imigracji Wiedeń jest obecnie jednym z najszybciej rozwijających się regionów miejskich w Europie. Dlatego też w Wiedniu mnóstwo się buduje.

Jednak gdzie można stawiać nowe budynki? W centrum nie ma praktycznie żadnych wolnych gruntów. Ponadto zabytkowe centrum Wiednia jest wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Dlatego też zabronione są projekty dużych i przede wszystkim wysokich budowli, które mogłyby zaburzyć krajobraz miejski – i słusznie. W związku z tym trzeba znaleźć inne tereny – po drugiej stronie Dunaju. Wciąż jest tu wystarczająca ilość miejsca i powstało tu już kilka postmodernistycznych budowli, które nie mają nic wspólnego ze spokojnym pocztówkowym romantyzmem Wiednia. Jednym z przykładów jest Millennium Tower – składająca się z dwóch splątanych szklanych cylindrów wieża o wysokości 202 metrów, która stoi bezpośrednio nad brzegiem Dunaju. Albo też DC Tower w Donau City, położonej na półwyspie nad Dunajem dzielnicy faktycznie tworzącej horyzont Wiednia. Osoba niezaznajomiona z Wiedniem po zobaczeniu panoramy Donau City nigdy nie pomyślałaby, że to dzielnica tego miasta. DC Tower o wysokości 220 metrów jest najwyższym budynkiem w Austrii.

Panorama wiedeńskiego Donau City

Zaskakujące: także to jest Wiedeń. Panorama Donau City.

Donau City należy do Donaustadt, zdecydowanie największej dzielnicy Wiednia, która zajmuje niemal jedną czwartą powierzchni miasta. Zachód to obszar bardzo zurbanizowany i gęsto zaludniony, na wschodzie znajdują się tereny rolnicze, a na południu obszar zalewowy Lobau o powierzchni 22 kilometrów kwadratowych, który stanowi również tereny rekreacyjne dla mieszkańców Wiednia. Lobau od północy łączy się z dzielnicą Aspern, która leży w samym centrum Donaustadt. Mówiąc dokładniej, Aspern dopiero musi stać się dzielnicą. Jest to bowiem jeden z największych projektów urbanistycznych w Europie.

JESTEŚMY W LESIE – W NAJLEPSZYM SENSIE

„aspern – wiedeńskie miasto nad jeziorem”. Tak brzmi nazwa projektu, którego realizacja rozpoczęła się w 2009 roku. W ciągu 20 lat i na trzech etapach rozwoju Aspern ma zapewnić miejsce do życia i pracy dla 20 000 osób. W tak nowocześnie zaplanowanym mieście jak Aspern, które będzie częścią „najlepszego do życia miasta na świecie”, jakość życia jest oczywiście priorytetem. I tak sztuczne jezioro o powierzchni 50 000 metrów kwadratowych będzie stanowić centrum Seestadt, czyli właśnie „miasta nad jeziorem”. W okolicy powstały już cztery parki z różnymi możliwościami rekreacji. Przestrzeń publiczna zajmie około 50 procent powierzchni nowej dzielnicy. W 2012 roku centrum technologiczne aspern IQ stało się pierwszym ośrodkiem, wokół którego zaczęli osiedlać się nowi mieszkańcy. Od 2014 roku zajmowane są pierwsze nieruchomości. W 2017 r. Que[e]rbau został otwarty jako pierwszy „tęczowy” budynek modułowy w Wiedniu, który zaspokaja różnorodne potrzeby mieszkaniowe swojej kolorowej społeczności lokatorów. Jesienią 2019 roku ma zostać oddany do użytku projekt górującej nad Seestadt budowli: HoHo Wien, czyli najwyższego drewnianego wieżowca na świecie.

Caroline Palfy i Günter Kerbler – odpowiedzialni za budowę HoHo Wien

Odważnie: Caroline Palfy i Günter Kerbler – odpowiedzialni za budowę HoHo Wien.

Drewno jest fantastycznym materiałem budowlanym: to surowiec odnawialny, który przy swojej niezwykłej stabilności jest także elastyczny. Drewno może być wykorzystywane na wiele sposobów i zapewnia w pomieszczeniu przyjemny klimat. Od tysięcy lat człowiek korzysta z drewna do budowy. Poza tym właściwie każdy lubi wyjątkową atmosferę domu z drewna. Mimo to drewno jako element konstrukcyjny zniknęło z większości nowoczesnych budynków, zwłaszcza z tych wysokich. Postmodernistyczne budowle ze stali, betonu i szkła rządzą tu niemal niepodzielnie.

Także w HoHo Wien wykorzystano popularne materiały: jego szkielet w istocie składa się z betonu. 75 procent wieżowca będzie jednak drewniane. Wykorzystanie tego odnawialnego surowca pozwoli zaoszczędzić około 2800 ton dwutlenku węgla. Po ukończeniu drewniany wieżowiec osiągnie wysokość 84 metrów, będzie mieć 24 piętra i powierzchnię podłogi wynoszącą 19 500 metrów kwadratowych. Koszt budowy szacuje się na 65 milionów euro.

„OD ZAWSZE WSPIERAŁEM NOWE, CZASAMI SZALONE POMYSŁY”.
Günter Kerbler, inwestor

Największy drewniany wieżowiec świata. Ten superlatyw wskazuje na pionierską pracę, którą trzeba było wykonać na etapie planowania. Osobami odpowiedzialnymi za to są Caroline Palfy jako dyrektor zarządzająca spółki deweloperskiej cetus Baudevelopment, zespół architektów RL+P, projektant konstrukcji Richard Woschitz, planista ds. ochrony przeciwpożarowej Alexander Kunz oraz inwestor Günter Kerbler. „Zbudowanie z drewna konstrukcji o wysokości ponad 80 metrów to techniczno-budowlane wyzwanie, które wymaga precyzyjnego planowania, kreatywnego zespołu i odpowiedniego terenu budowy. Praktycznie nie ma wieżowców składających się w większości z drewna. Można powiedzieć, że jesteśmy pionierami w budownictwie wysokim z drewna! Od zawsze wspierałem nowe, czasami szalone pomysły. Dlatego tym bardziej cieszy mnie, że już wkrótce możemy rozpocząć realizację projektu” – mówił Kerbler na krótko przed uroczystym wbiciem pierwszej łopaty, która miało miejsce w październiku 2016 roku.

Konwektor podłogowy Katherm HK

Pasuje do koncepcji: Katherm HK
Tak innowacyjny budynek jak HoHo Wien oczywiście wymaga również zaawansowanej koncepcji energetycznej. Jest ona wdrażana zgodnie z kryteriami systemu oceny TQB (Total Quality Building) Austriackiej Rady Budownictwa Zrównoważonego (ÖGNB). Część koncepcji stanowią konwektory podłogowe Katherm firmy Kampmann do ogrzewania i chłodzenia.

Pionierska praca przejawia się w opracowanym specjalnie dla HoHo systemie budowy: hybrydowej konstrukcji z drewna i betonu, która po ukończeniu robi imponujące wrażenie. Spełnia ona wszystkie wymogi ekologiczne i ekonomiczne. Konstruktorzy tak opisują system: „W HoHo Wien masywne elementy z drewna lakierowanego krzyżowo łączą się z prefabrykowanymi płytami betonowymi, tworząc materiał kompozytowy. Ten celowo »prosty« system wykorzystuje układanie na sobie czterech prefabrykowanych seryjnych elementów budowlanych: podpór, podciągów, elementy sufitowych i elewacyjnych”. Innowacyjny charakter drewniano-betonowych kompozytowych elementów sufitowych w HoHo Wien polega głównie na mocno ograniczonym udziale stalowych łączników i wysokim stopniu prefabrykacji, co realizowane jest poprzez zastosowanie nowatorskich sposobów łączenia drewna z betonem. Prefabrykacja elementów drewnianych odbywa się w kontrolowanych warunkach w różnych fabrykach dostawców drewna. Następnie są one transportowane na plac budowy, gdzie następuje natychmiastowe połączenie elementów seryjnych. Z kolei podpory wraz z również prefabrykowanymi modułami ścian zewnętrznych z litego drewna tworzą wspólny element montażowy. System ten pozwala zaoszczędzić czas pracy na placu budowy, eliminując trudności związane z warunkami atmosferycznymi i długi czas schnięcia. Szczególnej staranności wymagają jednak powierzchnie drewniane, które są widoczne wewnątrz budynku i tworzą wyjątkowo przytulną atmosferę.

SEESTADT – KOBIECA DZIELNICA PEŁNA ŻYWIOŁÓW

Zasada trwałości i celowości znajduje również odzwierciedlenie w planowaniu wykorzystania powierzchni, które ma wyjątkowo elastyczny charakter. Architekt Rüdiger Lainer objaśnia koncepcję: „HoHo Wien z jednej strony czerpie korzyści z modułowej struktury, z drugiej zaś z indywidualnej kompozycji wykorzystania powierzchni, którą można w każdej chwili zmienić. Dzięki temu późniejszych modyfikacji można dokonywać bez większych trudności. Trwałość i długowieczność nowego drewnianego wieżowca wynika z połączenia koncepcyjnych strategii: drewno jako materiał samo w sobie oszczędza zasoby. Dzięki elastycznemu i zorientowanemu na użytkownika rozkładowi pomieszczeń drewniany wieżowiec może być użytkowany przez bardzo długi czas. Ekonomia i ekologia w naszej koncepcji HoHo Wien tworzą syntezę, która przynosi obopólne korzyści”.

Robotnicy budowlani na budowie HoHo w Wiedniu

GENIALNIE PROSTE: z drewna i betonu wytwarzane są materiały kompozytowe. Elementy seryjne znajdują bezpośrednie zastosowanie na placu budowy.

HoHo Wien można zatem podsumować następującymi słowami: wiele rzeczy zrobiono tu inaczej. Podobnie jak w Seestadt wiele rzeczy robi się inaczej. Na przykład większość ulic, placów i parków została nazwana nazwiskami kobiet. W „starym”, położonym na prawym brzegu Dunaju Wiedniu nazwy ulic rzadko pochodzą bowiem od nazwisk kobiet. W Seestadt są za to parki nazwane na cześć Hannah Arendt, Yelli Hertzki i Madame d’Ory oraz 20 ulic z nazwiskami kobiet. HoHo Wien od północy graniczyć będzie z Promenadą Janis Joplin. Również ona była pionierką. W tę koncepcję dobrze wpisuje się fakt, że także HoHo powstaje pod kobiecym kierownictwem.

Dyrektor zarządzająca Caroline Palfy była odpowiedzialna za projekt budynku i w nowatorski sposób podeszła również do kwestii marketingu powierzchni handlowych. Za podstawę wzięła tu dalekowschodnią teorię żywiołów, która zakłada interakcje drewna, ognia, powietrza, metalu, wody, ziemi i pustki z człowiekiem i środowiskiem. Żywioły te Palfy przeniosła na powierzchnie handlowe, aby w ten sposób uzyskać całościową mieszankę zgodną z zasadą „wszystko pod jednym dachem”. Dlatego też w HoHo znajdą się mieszkania, biura, strefy zdrowia i wellness, a także restauracje i hotel. Stworzenie innowacyjnej, przyszłościowej nieruchomości, takiej jak HoHo Wien, to wyzwanie nie tylko w kwestii budowy, instalacji technicznych i organizacji. Także eksploatacja takiej nieruchomości wymaga dogłębnego przemyślenia. HoHo Wien ma odzwierciedlać koncepcję dzielnicy Seestadt Aspern: życie i praca, kariera i rodzina, a także wypoczynek w jednym miejscu!” – podkreśla swoją ideę Caroline Palfy.

Wiedeń z dzielnicą Seestadt Aspern jest bowiem inny. A jeśli nie on, to na pewno HoHo Wien.

Ilustracja Seestadt Aspern w Wiedniu

HoHo Wien w liczbach

  • Powierzchnia całkowita brutto: 25 000 m2
  • Powierzchnia pod wynajem: 19 500 m2
  • Powierzchnia działki: 3 920 m2
  • Liczba pięter: 24
  • Wysokość: 84 m
  • Rodzaj budynku: wieżowiec z innowacyjną technologią budownictwa drewnianego
  • Rozpoczęcie budowy: 12 października 2016 r.
  • Ukończenie: planowany czas budowy 2 lata
  • Wielkość inwestycji: około 65 milionów euro

Photo credits:
Keyvisual HoHo @ schreinerkastler
View of Central Vienna @ LordRunar - iStockphoto
Panorama of Donau City @ Hubertl - CC BY SA 4.0
Caroline Palfy and Günter Kerbler © cetus Baudevelopment
Timber delivery @ cetus Baudevelopment - Erich Reismann
Seepark district in the evening @ carpenter-castler and cetus building development